Ganesh Chaturthi – Significance, Celebration, and History of Lord Ganesha Festival Ganesh Chaturthi ek pavitra Hindu tyohar hai jo Bhagwan Ganesha ke janm din ke roop me manaya jata hai. Ganesha ji ko “Vighnaharta” yani badha door karne wale aur “Buddhi ke Devta”…
Ganesh Chaturthi – Significance, Celebration, and History of Lord Ganesha Festival
Ganesh Chaturthi ek pavitra Hindu tyohar hai jo Bhagwan Ganesha ke janm din ke roop me manaya jata hai. Ganesha ji ko “Vighnaharta” yani badha door karne wale aur “Buddhi ke Devta” kaha jata hai. Ye tyohar poore Bharat me bade prem aur shraddha ke saath manaya jata hai.
Ganpati Sthapana
Ganesh Chaturthi ke din log subah shuddh snan karke, ghar ya pandal me Ganpati ji ki sthapana karte hai.
Murti sthapit karne se pehle Kalash sthapana, Sankalp, aur Ganesh mantra jaap kiya jata hai.
Murti ko chandan, phool, durva aur sindoor se sajaya jata hai.
Is din shubh muhurat dekh kar hi sthapana ki jati hai, jisse pooja safal aur mangalmay ho.
Roz subah aur shaam Ganpati ji ki aarti aur pooja hoti hai.
Bhakton dwara Modak, Ladoo, Durva, aur Narial ka bhog lagaya jata hai.
Pooja ke dauran mantra jaap kiya jata hai —
“Om Gan Ganapataye Namah”
Iske baad bhakton dwara ye prasiddh Aarti gaayi jati hai
Ganesh Sthapana Vidhi (Step-by-Step)
1. Shuddhikaran aur Sthaan Tayyar Karna
Sabse pehle ghar aur pooja sthal ko saaf karein. Chowki par lal vastra bichhayein aur murti sthapit karne ke liye sthal banayein.
2. Kalash Sthapana
Chowki ke paas ek kalash rakhein, usme paani, gangajal, supari, aur sikka daalein.
Kalash ke upar nariyal aur aam ke patte lagayein — ye Ganesh ji ke pravesh ka prateek hai.
3. Ganpati Murti Sthapana
Ganesh ji ki murti ko dhyan se pooja sthal par rakhein. Unhe lal vastra aur phool se sajayein.
Aankh band karke sankalp karein —
“Om Shri Ganeshaya Namah, main shraddha aur bhakti se Ganpati ji ko apne ghar me sthapit kar raha/rahi hu. Kripya humare sab vighna door karein aur apna aashirwad dein.”
Bhajan aur Sankirtan
Tyohar ke dauran bhakton dwara Ganesh Bhajan, kirtan aur nritya ke madhyam se bhakti vyakt ki jati hai.
Raat me log aarti ke baad bhajan sandhya ka aayojan karte hai, jisme log mil kar “Ganpati Bappa Morya” ke jaikar lagate hai.
Isse samaj me ekta aur bhakti ka mahol banta hai.
Bhog aur Prasad
Ganesh ji ka sabse pasandida prasad hai Ukadiche Modak – jo chawal ke aate se bana hota hai aur andar jaggery (gud) aur nariyal bhara jata hai.
Iske alawa Ladoo, Puran Poli, aur Karanji bhi banayi jati hai.
Bhakton me prasad baantna prem aur samarpan ka prateek mana jata hai.
Ganesh Visarjan
Ganesh ji ki murti sthapana ke 10 din baad, Anant Chaturdashi ke din visarjan kiya jata hai.
Is din Ganpati ji ko phool, dhoop, aur prasad chadha kar, unse aashirwad liya jata hai.
Phir dhol-tashe aur bhajan ke saath nadi, talab ya samundar me visarjan hota hai.
Log nara lagate hai —
“Ganpati Bappa Morya, Agle Baras Tu Jaldi Aa!”
Eco-Friendly Ganesh Visarjan
Aaj ke samay me log eco-friendly Ganesh murti banane aur visarjan ke liye natural ponds ya buckets ka use kar rahe hai, jisse environment pollution na ho.
Ye pratha ab naye yug ka ek pavitra sandesh hai – “Bhakti bhi, Prakriti bhi.”
Conclusion (Nishkarsh)
Ganesh Chaturthi ka asal arth sirf utsav nahi, balki bhakti, ekta aur prakriti se prem hai.
Is 10 din ke utsav me log apne andar ke vighna mita kar nayi shuruaat karte hai.
Ganesh Ji ki Artee
जय गणेश जय गणेश, जय गणेश देवा।
माता जाकी पार्वती, पिता महादेवा॥
एक दंत दयावंत, चार भुजा धारी।
माथे सिंदूर सोहे, मूसे की सवारी॥ जय गणेश जय गणेश, जय गणेश देवा।
माता जाकी पार्वती, पिता महादेवा॥
पान चढ़े फल चढ़े, और चढ़े मेवा।
लड्डुअन का भोग लगे, संत करें सेवा॥
जय गणेश जय गणेश, जय गणेश देवा।
माता जाकी पार्वती, पिता महादेवा॥
अंधन को आंख देत, कोढ़िन को काया।
बांझन को पुत्र देत, निर्धन को माया॥
जय गणेश जय गणेश, जय गणेश देवा।
माता जाकी पार्वती, पिता महादेवा॥
‘सूर’ श्याम शरण आए, सफल कीजे सेवा।
माता जाकी पार्वती, पिता महादेवा॥
जय गणेश जय गणेश, जय गणेश देवा।
माता जाकी पार्वती, पिता महादेवा॥
दीनन की लाज रखो, शंभु सुतकारी।
कामना को पूर्ण करो, जाऊं बलिहारी॥
जय गणेश जय गणेश, जय गणेश देवा।
माता जाकी पार्वती, पिता महादेवा॥
भगवान गणेश की जय, पार्वती के लल्ला की जय
आरती के बाद इस मंत्र का जप करें
वर्णानामर्थसंघानां रसानां छन्दसामपि।
मंगलानां च कर्त्तारौ वन्दे वाणीविनायकौ॥1॥
गजाननं भूत गणादि सेवितं,
कपित्थ जम्बू फल चारू भक्षणम् ।
उमासुतं शोक विनाशकारकम्,
नमामि विघ्नेश्वर पाद पंकजम् ॥
https://vaishnavji.in/chaitra-navratri-puja-vidhi-pujan-significance/
